De rol van de lokale kerk in fragiele staten

Verhaal | 18-02-2020Annemarie van den Berg

Het is de missie van Tear: armoede en onrecht tegengaan via lokale kerken. Want die kerk is immers geworteld in de samenleving. Maar hoe zit dat in instabiele en onveilige landen en regio’s? Als geweld en politieke onrust aan de orde van de dag is, is de lokale kerk dan wel in staat om deze rol op te pakken?

We vragen het Douwe Dijkstra die al jarenlang werkt in complexe gebieden. Douwe werkt als regionaal directeur Oost- en Centraal-Afrika voor Tearfund. Samen met zijn vrouw en vier kinderen woont hij in Kigali, Rwanda. 

Kun je wel van een lokale kerk in een conflictgebied verwachten dat ze omzien naar hun omgeving?

‘Ja, ik geloof dat het altijd de taak van de kerk is om om te zien naar je omgeving. Je bent er als kerk niet alleen voor jezelf. Al realiseer ik me natuurlijk wel dat het makkelijk praten is als bevoorrecht Westers mens. Maar als je kijkt naar de Bijbel en de boodschap van Jezus dan zie je dat Hij het zelfs over vijanden heeft. Dus je kunt niet om deze missie heen.’

‘Vergeving en waarheid horen bij elkaar. Juist de kerk kan hier een grote rol in spelen.’

Welke uitdagingen hebben lokale kerken in onrustige gebieden?

‘In Sudan bijvoorbeeld is het conflict al zolang aan de gang, dat er bijna niemand meer is die een schoolopleiding heeft kunnen volgen. Laat staan dat er dominees zijn die een theologische opleiding hebben afgerond. Dat kan rare uitwassen veroorzaken in de kerk. Andere voorbeelden zijn dat er in een kerk veel kwetsbare groepen zijn, zoals weduwen en wezen. Of dat mensen met trauma’s kampen of dat gevoelens van xenofobie de kop opsteken.’

Waarom is de lokale kerk - ook in een moeilijk gebied - in jouw ogen nog steeds het beginpunt van verandering?

‘De kerk is vaak nog het enige gebouw in het dorp van enige omvang, sterkte en status. Daardoor is het geschikt als toevluchtsoord. Maar het gaat ook dieper. Een kerk is soms nog het enige instituut dat wordt vertrouwd. Dit zagen wij bijvoorbeeld in Congo met de Ebola crisis. Grote partijen, zoals de UN, maken soms inschattingsfouten. Zo brengen ze bijvoorbeeld buitenlandse medewerkers mee, in plaats van lokale mensen in te huren. Ook gaat er in zulke operaties veel geld om. Dat versterkt het wantrouwen onder de lokale bevolking. De kerk heeft daarentegen vaak moreel gezag.’

'En vergeet ook niet dat de kerk soms op plekken kan komen, waar andere partijen niet kunnen komen. In Congo zijn er gebieden die eenvoudigweg te gevaarlijk zijn omdat ze onder controle staan van milities. Mensen van de lokale kerk hebben vaak wel toegang tot deze gebieden.’ 

‘Wat we ook weleens vergeten als we kijken vanuit onze Westerse context is dat de kerk voor veel mensen in de gebieden waar ik het nu over heb een vanzelfsprekendheid is. Zo’n 85 tot 90 procent heeft affiniteit met de kerk. De kerk is een heel natuurlijk onderdeel van het leven, en dus ook van de lokale gemeenschap.’ 

Welk voorbeeld inspireert jou als het gaat om lokale christenen in crisisgebieden?

‘Ik denk dat er op het vlak van verbroedering en vergeving een bijzondere taak ligt voor gelovigen. Vergeving is volgens mij uniek aan het christendom. Zo ontmoette ik een vrouw uit Burundi die het slachtoffer is geworden van seksueel en etnisch geweld. Zij leidt een programma van Tearfund waarin ze mensen helpt om deze trauma’s te verwerken. Haar verhaal is heel krachtig: ze bezocht de familie die haar eigen familieleden had uitgemoord. Ze heeft hen vergeven en een maaltijd met ze gedeeld.'

‘Een grote les die we kunnen leren van deze kerken is om genereus te zijn, vol hoop en blijdschap.

‘Zulke trauma’s zitten heel diep. Je kunt niet zomaar tot vergeving overgaan. Daarom is het programma waarin mensen hierin worden begeleid ook zo belangrijk. Het is nodig dat verhalen verteld worden. Als je teveel nadruk legt op verbroedering (reconciliation), zonder dat er voldoende aandacht is voor de waarheid (truth), gaat het mis. Zoals in Micha staat: vergeving en waarheid horen bij elkaar. Juist de kerk kan hier een grote rol in spelen.’

Hoe kunnen we lokale kerken die op moeilijke plekken moeten opereren het beste helpen?

‘Door lokale kerken te trainen via het Church & Community Transformation-programma. Zo bezochten we diverse dorpen in Zuid-Soedan die mee hadden gedaan aan voedselzekerheidsprojecten. In een dorp waar de mensen zaden en gereedschap hadden gekregen, vertelden ze dat ze een acre (zo’n 40 a 50 are) gingen bebouwen. Dit zou een oogst opleveren waar ze zes maanden van konden leven. We vroegen toen: ‘Wat doe je dan met de andere zes maanden van het jaar?’ Ze antwoordden: ’Dan komt het wereldvoedselprogramma en die geven voedseldonaties.’ 

‘In het dorp waar lokale medewerkers van Tear de kerk hadden getraind, vertelden de dorpelingen iets opmerkelijks. Na de training zijn ze de andere kerken in het dorp op gaan zoeken. Voorheen beschouwden ze hen als vijanden/concurrenten, maar uitgedaagd door de training waren ze toch maar met elkaar gaan overleggen. Ze besloten de krachten te bundelen en verschillende boeren uit de kerken verbouwen nu tien in plaats van een acre. Ze zeiden letterlijk: ‘We hebben begrepen dat we het zelf kunnen doen. We hoeven niet afhankelijk meer te zijn van voedseldonaties.’ 

Wat kunnen wij leren van lokale kerken in conflictgebieden?

‘Een grote les die we kunnen leren van deze kerken is om genereus te zijn, vol hoop en blijdschap. Kleine successen worden uitbundig gevierd. Ik krijg soms het idee dat het Westen een beetje pessimistisch aan het worden is. Hoe vreemd is dat? We hebben het hier supergoed. En dan zie ik kerken in fragiele staten en daar heerst zoveel meer blijdschap.’ 

Pieterpad: de mooiste wandelroutes

Blog | 10-07-2020 | Tear
Het 498 kilometer lange Pieterpad bestaat uit onwijs mooie stukken Nederland. Anthea liep het pad al tientallen keren en vertelt haar favoriete wandelroutes.

Tear ziet inkomsten groeien, maar is bezorgd

Persbericht | 09-07-2020 | Tear
In 2019 kon Tear zo’n 100.000 mensen in noodsituaties meer steunen dan het jaar ervoor. Lees het volledige jaarverslag.

Tear zoekt een Managementassistent(e) voor 24 uur per week (zwangerschapsvervanging)

Vacature | 06-07-2020 | Tear
Tear is op zoek naar een Managementassistente voor 24 uur per week (tijdelijk, zwangerschapsvervanging).

Ahmed werkt bij Tear vanuit een asielzoekerscentrum

Verhaal | 06-07-2020 | Tear
Ahmed Hussein vluchtte een halfjaar geleden vanuit Irak naar Nederland. Lees hier zijn verhaal.

Martha Zonneveld: ‘Honger is een afschuwelijke ramp die zich voltrekt naast de dreiging van corona’

Verhaal | 03-07-2020 | Hannah Westra
Met Tear zijn we actief betrokken bij mensen die op dit moment nog middenin een lockdown zitten. Martha Zonneveld, noodhulpcoördinator bij Tear: ‘In sommige landen begint de...

Vanessa Nakate (23) werd uit de foto met Greta Thunberg geknipt

Verhaal | 02-07-2020 | Maartje de Groot
Maak kennis met de Oegandese Vanessa Nakate (23) die zich inzet voor het klimaat om zo haar continent en de wereld te redden.