De rol van de lokale kerk in fragiele staten

Verhaal | 18-02-2020Annemarie van den Berg

Het is de missie van Tear: armoede en onrecht tegengaan via lokale kerken. Want die kerk is immers geworteld in de samenleving. Maar hoe zit dat in instabiele en onveilige landen en regio’s? Als geweld en politieke onrust aan de orde van de dag is, is de lokale kerk dan wel in staat om deze rol op te pakken?

We vragen het Douwe Dijkstra die al jarenlang werkt in complexe gebieden. Douwe werkt als regionaal directeur Oost- en Centraal-Afrika voor Tearfund. Samen met zijn vrouw en vier kinderen woont hij in Kigali, Rwanda. 

Kun je wel van een lokale kerk in een conflictgebied verwachten dat ze omzien naar hun omgeving?

‘Ja, ik geloof dat het altijd de taak van de kerk is om om te zien naar je omgeving. Je bent er als kerk niet alleen voor jezelf. Al realiseer ik me natuurlijk wel dat het makkelijk praten is als bevoorrecht Westers mens. Maar als je kijkt naar de Bijbel en de boodschap van Jezus dan zie je dat Hij het zelfs over vijanden heeft. Dus je kunt niet om deze missie heen.’

‘Vergeving en waarheid horen bij elkaar. Juist de kerk kan hier een grote rol in spelen.’

Welke uitdagingen hebben lokale kerken in onrustige gebieden?

‘In Sudan bijvoorbeeld is het conflict al zolang aan de gang, dat er bijna niemand meer is die een schoolopleiding heeft kunnen volgen. Laat staan dat er dominees zijn die een theologische opleiding hebben afgerond. Dat kan rare uitwassen veroorzaken in de kerk. Andere voorbeelden zijn dat er in een kerk veel kwetsbare groepen zijn, zoals weduwen en wezen. Of dat mensen met trauma’s kampen of dat gevoelens van xenofobie de kop opsteken.’

Waarom is de lokale kerk - ook in een moeilijk gebied - in jouw ogen nog steeds het beginpunt van verandering?

‘De kerk is vaak nog het enige gebouw in het dorp van enige omvang, sterkte en status. Daardoor is het geschikt als toevluchtsoord. Maar het gaat ook dieper. Een kerk is soms nog het enige instituut dat wordt vertrouwd. Dit zagen wij bijvoorbeeld in Congo met de Ebola crisis. Grote partijen, zoals de UN, maken soms inschattingsfouten. Zo brengen ze bijvoorbeeld buitenlandse medewerkers mee, in plaats van lokale mensen in te huren. Ook gaat er in zulke operaties veel geld om. Dat versterkt het wantrouwen onder de lokale bevolking. De kerk heeft daarentegen vaak moreel gezag.’

'En vergeet ook niet dat de kerk soms op plekken kan komen, waar andere partijen niet kunnen komen. In Congo zijn er gebieden die eenvoudigweg te gevaarlijk zijn omdat ze onder controle staan van milities. Mensen van de lokale kerk hebben vaak wel toegang tot deze gebieden.’ 

‘Wat we ook weleens vergeten als we kijken vanuit onze Westerse context is dat de kerk voor veel mensen in de gebieden waar ik het nu over heb een vanzelfsprekendheid is. Zo’n 85 tot 90 procent heeft affiniteit met de kerk. De kerk is een heel natuurlijk onderdeel van het leven, en dus ook van de lokale gemeenschap.’ 

Welk voorbeeld inspireert jou als het gaat om lokale christenen in crisisgebieden?

‘Ik denk dat er op het vlak van verbroedering en vergeving een bijzondere taak ligt voor gelovigen. Vergeving is volgens mij uniek aan het christendom. Zo ontmoette ik een vrouw uit Burundi die het slachtoffer is geworden van seksueel en etnisch geweld. Zij leidt een programma van Tearfund waarin ze mensen helpt om deze trauma’s te verwerken. Haar verhaal is heel krachtig: ze bezocht de familie die haar eigen familieleden had uitgemoord. Ze heeft hen vergeven en een maaltijd met ze gedeeld.'

‘Een grote les die we kunnen leren van deze kerken is om genereus te zijn, vol hoop en blijdschap.

‘Zulke trauma’s zitten heel diep. Je kunt niet zomaar tot vergeving overgaan. Daarom is het programma waarin mensen hierin worden begeleid ook zo belangrijk. Het is nodig dat verhalen verteld worden. Als je teveel nadruk legt op verbroedering (reconciliation), zonder dat er voldoende aandacht is voor de waarheid (truth), gaat het mis. Zoals in Micha staat: vergeving en waarheid horen bij elkaar. Juist de kerk kan hier een grote rol in spelen.’

Hoe kunnen we lokale kerken die op moeilijke plekken moeten opereren het beste helpen?

‘Door lokale kerken te trainen via het Church & Community Transformation-programma. Zo bezochten we diverse dorpen in Zuid-Soedan die mee hadden gedaan aan voedselzekerheidsprojecten. In een dorp waar de mensen zaden en gereedschap hadden gekregen, vertelden ze dat ze een acre (zo’n 40 a 50 are) gingen bebouwen. Dit zou een oogst opleveren waar ze zes maanden van konden leven. We vroegen toen: ‘Wat doe je dan met de andere zes maanden van het jaar?’ Ze antwoordden: ’Dan komt het wereldvoedselprogramma en die geven voedseldonaties.’ 

‘In het dorp waar lokale medewerkers van Tear de kerk hadden getraind, vertelden de dorpelingen iets opmerkelijks. Na de training zijn ze de andere kerken in het dorp op gaan zoeken. Voorheen beschouwden ze hen als vijanden/concurrenten, maar uitgedaagd door de training waren ze toch maar met elkaar gaan overleggen. Ze besloten de krachten te bundelen en verschillende boeren uit de kerken verbouwen nu tien in plaats van een acre. Ze zeiden letterlijk: ‘We hebben begrepen dat we het zelf kunnen doen. We hoeven niet afhankelijk meer te zijn van voedseldonaties.’ 

Wat kunnen wij leren van lokale kerken in conflictgebieden?

‘Een grote les die we kunnen leren van deze kerken is om genereus te zijn, vol hoop en blijdschap. Kleine successen worden uitbundig gevierd. Ik krijg soms het idee dat het Westen een beetje pessimistisch aan het worden is. Hoe vreemd is dat? We hebben het hier supergoed. En dan zie ik kerken in fragiele staten en daar heerst zoveel meer blijdschap.’ 

Hoe ontmoet ik God in coronatijd?

Column | 27-03-2020 | Rinke Verkerk
Rinke Verkerk is journalist, schrijver en columnist voor kranten, tijdschriften en televisie. Ze wist in eerste instantie niet goed wat ze van de coronacrisis moest denken, maar...
Corona - column Rinke Verkerk

Van ongeïnformeerde relaxtheid naar geïnformeerde bangheid

Column | 27-03-2020 | Rinke Verkerk
Rinke Verkerk is journalist, schrijver en columnist voor kranten, tijdschriften en televisie. Wat ze van de coronacrisis moest denken wist ze niet direct. Tot een appje van een...
Foto Mirjam van der Vegt

Doe-tip: Teken en lees met Mirjam van der Vegt

Verhaal | 26-03-2020 | Annelieke Bouman
Hoe voel jij je in deze crisistijd? Ambassadeur Mirjam van der Vegt heeft een creatieve manier bedacht om je gevoelens te uiten en je te bemoedigen. En jij kan meedoen!

Kijktip: de vlogs van Trinity

Verhaal | 26-03-2020 | Maartje de Groot
De band Trinity vlogt sinds kort hun dagelijks leven. Zo kan je gewoon vanaf de bank een kijkje nemen in hun muzikale bestaan!
Tear doet mee aan #Nietalleen

Tear doet mee aan #Nietalleen

Verhaal | 25-03-2020 | Tear
Tear doet mee aan de actie #nietalleen. Kun jij hulp bieden? Heb jij hulp nodig? Lees dan verder.
Foto: Polly Hughes / Tearfund

Wat als je écht op jezelf bent aangewezen?

Verhaal | 24-03-2020 | Suzanna Blackmore
In Zuid-Soedan leven mensen al jarenlang met de dreiging van droogte, honger, ziekte en oorlog. Het contrast met de wijze waarop Nederland nu omgaat met de uitbraak van het...